Mersin’in yeni kalkınma meselesi daha fazla üretmek değil, ürettiği veriyi kullanabilmek olabilir mi?
Sevil Alp tarafından birkaç gün önce yayımlanan Digitalization: A Multidimensional Analysis of Digital Transformation Across Sectors adlı çalışmayı incelerken beni en fazla düşündüren konu buydu.
Dijitalleşme çoğu zaman birkaç teknoloji başlığına indirgeniyor:
Yapay zekâ. Otomasyon. Sensörler. Büyük veri.
Oysa asıl dönüşüm bunların tek tek kullanılmasında değil, bir bölgenin üretimden lojistiğe kadar bütün ekonomik faaliyetlerinin veri üzerinden birbirine bağlanmasında ortaya çıkıyor.
Mersin bu açıdan son derece ilginç bir laboratuvar olabilir.
Bir düşünelim:
🚢 Mersin Limanı Konteyner hareketlerinin otomasyonu, dijital operasyon yönetimi ve veri temelli lojistik.
🌱 Mut, Silifke, Erdemli ve Tarsus’ta tarım Toprak ve iklim sensörleri, akıllı sulama, uydu verileri, yapay zekâ destekli hastalık tahmini ve üretim planlaması.
🫒 Zeytinyağı ve coğrafi işaretli ürünler Bir şişenin üzerindeki QR kod sayesinde üretim alanından analiz sonuçlarına, üretim tarihinden coğrafi kökene kadar ürünün dijital kimliğinin oluşturulması.
🍋 Narenciye ve yaş sebze-meyve ihracatı Ürünün bahçeden hasat edilmesinden soğuk zincire, limandan dış pazardaki alıcıya ulaşmasına kadar izlenebilir bir veri zinciri.
🏘️ Kırsal alanlar Dijitalleşme yalnızca büyük işletmelerin verimlilik meselesi değil. Küçük üreticinin pazara erişimi, kooperatiflerin güçlenmesi, gençlerin kırsalda kalması ve bilgiye erişim açısından da yeni bir kalkınma aracı.
Burada esas mesele teknoloji satın almak değil.
Veriyi ekonomik değere dönüştürebilecek bir bölgesel sistem kurabilmek.
Örneğin Mut’ta üretilen coğrafi işaretli bir zeytinyağının;
bahçesi → üreticisi → analiz sonucu → işleme tesisi → dijital ürün pasaportu → lojistik hareketi → ihracat pazarı
tek bir doğrulanabilir veri zincirine bağlanabilseydi ne değişirdi?
Bence önümüzdeki dönemde kırsal kalkınma literatüründe de önemli sorulardan biri bu olacak:
“Bir bölge ne kadar üretiyor?” yerine, “Ürettiği ürün ve bilgi arasında ne kadar güçlü bir dijital bağ kurabiliyor?”
Mersin; limanı, tarımsal üretim kapasitesi, lojistik altyapısı, üniversiteleri ve güçlü kırsal hinterlandı nedeniyle Türkiye’de bu dönüşümün pilot bölgelerinden biri olabilir.
Belki de artık “Akıllı Şehir” kadar “Akıllı Kırsal Alanlar” kavramını da konuşmanın zamanı gelmiştir.
